Một chiến lược sinh tồn cho SME Việt Nam trong thời “đèn sáng khắp nơi”

Học GIÁN để không bị RÁN

•  Cuối tuần trước giao lưu với doanh nhân trẻ Vũng Tàu, nhận được mấy câu hỏi về những thách thức và khó khăn của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Trên đường về lại đọc được một quyển sách thú vị về các nguyên tắc của loài Gián - loài sống sót suốt hơn 300 triệu năm vừa qua.

Chợt đặt ra một câu hỏi nhỏ: nếu mình học gián thì sao?

Để vượt qua giai đoạn khó khăn đặc thù của nền kinh tế Việt Nam hiện nay, chủ doanh nghiệp SME có thể vận dụng 10 Nguyên tắc của loài Gián như những gợi ý chiến lược về sinh tồn và thích nghi được không?

Có vẻ có hướng ra!

Dưới đây là ứng dụng chi tiết:

1. ỨNG PHÓ VỚI THAY ĐỔI CHÍNH SÁCH THUẾ VÀ SIẾT CHẶT QUY ĐỊNH NGUỒN GỐC HÀNG HÓA

Vận dụng Nguyên tắc 6 (Hãy thêm mắt sau lưng) và Nguyên tắc 9 (Đừng để ánh sáng chiếu vào):

- Chủ doanh nghiệp cần luôn cảnh giác và theo dõi sát sao sự thay đổi của môi trường pháp lý. Việc "có đôi mắt sau lưng" giúp SME nhận diện sớm các rủi ro về thuế và quy định hàng hóa trước khi chúng trở thành "cơn bão" quét qua doanh nghiệp. Trong thời AI như hiện nay, việc này là cực kỳ đơn giản và hầu như không tốn kém.

- Nguyên tắc "tránh ánh sáng" không có nghĩa là trốn tránh pháp luật, mà là chủ động điều chỉnh mô hình kinh doanh để không rơi vào tầm ngắm của những rủi ro do sự thiếu minh bạch cũ. Thay vì cố gắng đối phó với các quy định mới bằng tư duy cũ, hãy thực hiện một "cuộc cách mạng sạch" về nguồn gốc hàng hóa để tạo nền tảng bền vững.

Tư duy quản trị: Hãy kiên trì và kỷ luật trong việc minh bạch tài chính. Những công ty "thần tốc" luôn đối mặt với sự thật phũ phàng về những yếu kém nội tại để sửa đổi thay vì né tránh.

2. VƯỢT QUA SỰ SỤT GIẢM CẦU THỊ TRƯỜNG (TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC)

Vận dụng Nguyên tắc 4 (Cơ hội từ những thử thách) và Nguyên tắc 5 (Thay đổi tầm nhìn):

- Khi thị trường suy giảm, các SME thường có xu hướng hoảng loạn. Tuy nhiên, loài gián dạy rằng thách thức chính là nơi ẩn chứa vận hội mới. Do vậy, doanh nghiệp cần thay đổi tầm nhìn, không nên chỉ bị ám ảnh bởi sự sụt giảm mà hãy nhìn thấy những phân khúc thị trường hẹp vẫn đang hoạt động tốt.

- Áp dụng Nguyên lý 80/20: Tập trung 80% nguồn lực vào 20% khách hàng hoặc sản phẩm mang lại lợi nhuận cao nhất thay vì dàn trải. Cắt bỏ 80% những hoạt động "tầm phào" không tạo ra giá trị trực tiếp để bảo toàn lực lượng.

Chiến lược "Con nhím": SME cần thấu hiểu sâu sắc ba vòng tròn: Điều mình làm giỏi nhất, điều mình đam mê và điều thúc đẩy bộ máy kinh tế của mình. Tập trung vào điểm giao thoa này giúp doanh nghiệp sống sót dù cầu thị trường chung suy giảm.

3. GIẢI TỎA ÁP LỰC CHI PHÍ VỐN TĂNG CAO

Vận dụng Nguyên tắc 8 (Nghỉ ngơi để dồn sức) và Nguyên tắc 10 (Thứ không hủy diệt được ta sẽ làm ta mạnh mẽ hơn):

- Trong giai đoạn vốn đắt đỏ, việc "nghỉ ngơi" tương ứng với việc tối ưu hóa dòng tiền và bảo toàn nguồn lực. Doanh nghiệp cần cắt giảm sự phức tạp vì sự phức tạp làm tăng chi phí quản lý nhanh hơn bất kỳ yếu tố nào khác.

- Đơn giản hóa để tăng lợi nhuận: Loại bỏ những sản phẩm/dịch vụ biên không sinh lời để dồn vốn vào những mảng hiệu quả nhất. Mỗi bước lùi về quy mô để đổi lấy sự tinh gọn chính là cách để doanh nghiệp trở nên mạnh mẽ hơn sau khủng hoảng.

4. GIẢI QUYẾT KHÓ KHĂN VÀ ĐẮT ĐỎ TRONG TUYỂN DỤNG LAO ĐỘNG

Vận dụng Nguyên tắc 2 (Biết cách lắng nghe tiếng nói của trái tim):

- Khi không thể cạnh tranh bằng lương cao (SME thường yếu thế hơn các tập đoàn lớn), chủ doanh nghiệp phải thu hút nhân tài bằng giá trị và ý nghĩa công việc. Hãy giúp nhân viên tìm thấy "tiếng nói" của họ: sự giao thoa giữa tài năng, đam mê và nhu cầu doanh nghiệp.

- Nguyên tắc "Con người đi trước": Thay vì tuyển dụng ồ ạt, hãy tập trung tìm đúng những người phù hợp với văn hóa của doanh nghiệp. Một đội ngũ nhỏ nhưng tinh nhuệ và có tính tự quản cao sẽ mang lại hiệu suất vượt trội so với một tập thể đông đảo nhưng thiếu gắn kết.

- Mài giũa bản thân: Đầu tư vào đào tạo nội bộ. Hầu hết các công ty chỉ dành 1% kinh phí đào tạo, trong khi đây là cách rẻ nhất để nâng cao năng suất khi việc tuyển mới quá đắt đỏ.

LỜI KHUYÊN CHO CHỦ SME VIỆT NAM:

1. Chấp nhận trách nhiệm 100%: Ngừng đổ lỗi cho nền kinh tế hay chính sách thuế. Hãy là "động lực sáng tạo" cho số phận doanh nghiệp mình.

2. Hãy hành động khi địch còn phân vân (Nguyên tắc 7 của loài Gián): Trong khi các đối thủ còn đang phân vân và sợ hãi, SME cần quyết đoán thực thi các thay đổi dựa trên phân tích 80/20.

3. Duy trì sự linh hoạt: Thấu hiểu rằng mọi kế hoạch đều có thể lỗi thời chỉ sau một đêm. Hãy sẵn sàng "cắt lỗ" và thay đổi lộ trình nhưng vẫn giữ vững mục tiêu sinh tồn lâu dài.

Bằng cách sống như loài gián (tập trung vào những mục tiêu có thể kiểm soát được và không ngừng thích nghi) doanh nghiệp SME sẽ không chỉ tồn tại mà còn tích lũy được "sức đà" để bùng nổ khi ánh sáng kinh tế quay trở lại.

Hãy như loài Gián!

Cre: Trần Bằng Việt - CEO Dong A Solutions