Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán: Khi đám đông dẫn lối đầu tư
Yến Thanh
Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán khiến nhà đầu tư dễ hành động theo đám đông thay vì phân tích độc lập. Hiểu rõ cơ chế này giúp kiểm soát cảm xúc và giảm rủi ro.
Trong các phiên giao dịch đầy biến động, nhiều nhà đầu tư cá nhân rơi vào trạng thái lưỡng lự: nên bán để cắt lỗ hay giữ lại vì sợ mất cơ hội hồi phục? Những quyết định tưởng như độc lập ấy lại thường bị chi phối bởi dòng cảm xúc tập thể - một hiện tượng quen thuộc trong thị trường: tâm lý bầy đàn trong chứng khoán.
Không ít người, khi mất phương hướng, đã chọn cách nhìn vào hành vi của đám đông như một chỉ dẫn an toàn. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu đám đông có luôn đúng?
Đám đông: Chỗ dựa tâm lý hay chiếc bẫy vô thức?
Hiện tượng lan rộng trong thị trường tài chính
Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán là hiện tượng khi quyết định mua – bán không còn dựa trên phân tích cá nhân mà chủ yếu bị ảnh hưởng bởi hành vi của số đông.
Hiện tượng này trở nên phổ biến hơn trong giai đoạn thị trường tăng nóng hoặc sụt giảm mạnh, khi tâm lý hưng phấn hoặc hoảng loạn dễ dàng lan rộng như hiệu ứng domino.
Một dạng thiên kiến theo Kinh tế học Hành vi Ứng dụng
Theo góc nhìn của Kinh tế học Hành vi Ứng dụng, đây là một dạng thiên kiến nhận thức – khi nhà đầu tư lựa chọn hành động giống số đông để cảm thấy an toàn, thay vì tin vào phân tích và dữ liệu của chính mình.
Sự đồng thuận này, nếu thiếu nền tảng cơ bản, có thể dẫn tới các bong bóng giá tài sản, nơi cổ phiếu bị đẩy lên vượt xa giá trị thực và sụp đổ khi niềm tin mất đi.
Hiệu ứng lan truyền và vòng lặp hành vi tài chính
Thói quen phản ứng theo môi trường xung quanh
Nghiên cứu trong lĩnh vực “Giải mã các hành vi tài chính vô thức” cho thấy nhà đầu tư thường bị ảnh hưởng bởi tin đồn, dòng tiền lớn hoặc động thái từ những tài khoản có sức ảnh hưởng trên thị trường. Khi chứng kiến cổ phiếu tăng trần liên tiếp hay bị bán tháo, nhiều người sẽ hành động tương tự, ngay cả khi không hiểu rõ lý do đằng sau biến động.
Hiệu ứng xác nhận càng làm sai lệch nhận định
Tâm lý này càng được khuếch đại bởi hiệu ứng xác nhận (confirmation bias) -khi nhà đầu tư chỉ chú ý đến các thông tin ủng hộ cho quan điểm sẵn có, đồng thời bỏ qua những tín hiệu trái ngược. Vòng lặp đó dẫn đến chu kỳ hành vi cảm tính, dần xa rời nguyên tắc đầu tư và khó kiểm soát rủi ro.
Tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu và hệ quả dây chuyền
Khi cảm xúc lấn át phân tích
Một yếu tố tâm lý khác tác động mạnh đến hành vi nhà đầu tư là tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu.
Không ít người cảm thấy day dứt khi bán ra rồi chứng kiến cổ phiếu tiếp tục tăng, hoặc giữ lại thì giá giảm sâu. Sự tiếc nuối ấy dễ dẫn đến hành vi phòng vệ, như giữ cổ phiếu lỗ quá lâu, hoặc bắt đáy thiếu cân nhắc.
Tìm hiểu thêm về cơ chế tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu tại đây.
Khi tiếc nuối kết hợp với tâm lý bầy đàn
Kết hợp với tâm lý bầy đàn trong chứng khoán, sự tiếc nuối càng trở nên nguy hiểm. Nhiều nhà đầu tư không rút ra bài học từ trải nghiệm cá nhân mà lại tìm đến đám đông như một cách “chia sẻ trách nhiệm”.
Họ cảm thấy yên tâm hơn nếu sai cùng với số đông, thay vì một mình đối diện với sai lầm.
Xây dựng điểm tựa lý trí giữa sóng cảm xúc
Thiết lập cơ chế kiểm soát hành vi
Việc nhận diện các thiên kiến hành vi không nhằm chỉ trích bản thân, mà để thiết lập một cơ chế tự giám sát trước khi ra quyết định. Viết nhật ký đầu tư, rà soát giả định trước giao dịch, hoặc đặt ra nguyên tắc cắt lỗ rõ ràng là các công cụ hữu ích để giảm ảnh hưởng từ cảm xúc.
Vai trò của Kinh tế học Hành vi Ứng dụng
Kinh tế học Hành vi Ứng dụng không mang lại công thức đầu tư thành công tức thời, nhưng giúp giải thích vì sao nhà đầu tư lại hành động như vậy trong những hoàn cảnh cụ thể, từ đó hỗ trợ quá trình điều chỉnh hành vi theo hướng dài hạn, hợp lý hơn.
Kết luận:
Trong môi trường thị trường đầy biến động, tâm lý bầy đàn trong chứng khoán không chỉ là phản ứng tự nhiên mà còn là một bài toán khó, ngay cả với nhà đầu tư giàu kinh nghiệm.
Việc kiểm soát các động lực hành vi vô thức là bước đầu tiên để thoát khỏi vòng xoáy cảm tính.
Cuối cùng, trong đầu tư, đôi khi điều khó nhất không phải là chọn đúng mã cổ phiếu, mà là giữ được sự bình tĩnh trước làn sóng cảm xúc từ đám đông. Bởi người chiến thắng không phải lúc nào cũng là người phản ứng nhanh nhất, mà là người kiên định và lý trí nhất.
Nguồn: Pnguy03/ Etoday
Cùng cộng đồng
Bước sang năm 2026, bên cạnh những con giáp được “trời thương”, cũng có những tuổi được nhắc tên trong danh sách phạm Thái Tuế – khái niệm vốn khiến nhiều người vừa nghe đã thấy… chột dạ. Xem thêm
Năm 2026 mở ra với nhiều kỳ vọng mới, nhưng vận may không “chia đều” cho tất cả. Xem thêm
Động thái này cho thấy hãng bay đang tính lại bài toán đội bay và chi phí trong giai đoạn mới. ✈️ Xem thêm
Sáng 9/2, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Chủ tịch Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Trung ương chủ trì Lễ phát động Phong trào thi đua "Đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh" và Phong trào thi đua "Phát triển mạnh doanh nghiệp tư nhân, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp Nhà nước". Xem thêm
Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) chính thức triển khai tính năng đăng ký chữ ký số online ngay trên ứng dụng PVConnect, mang đến nhiều tiện ích cho khách hàng khi giao dịch trên các nền tảng trực tuyến. Xem thêm
Trong bối cảnh nhu cầu mua sắm cuối năm tăng cao, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank, HOSE: SSB) triển khai gói ưu đãi thẻ tín dụng quy mô lớn dịp Tết Bính Ngọ 2026 nhằm kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ khách hàng tối ưu dòng tiền và thúc đẩy thanh toán không tiền mặt với nhiều ưu đãi hấp dẫn trong mùa cao điểm. Xem thêm
FLC chính thức bổ nhiệm ông Trịnh Văn Nam (SN 1991) làm Tổng Giám đốc – một động thái nhân sự thu hút nhiều chú ý trong bối cảnh Tập đoàn đang tái cấu trúc mạnh mẽ sau giai đoạn nhiều biến động. Xem thêm
Càng mua vàng lâu, tôi càng nhận ra sai lầm lớn nhất không phải mua trúng đỉnh hay lỡ đáy, mà là để giá vàng điều khiển cảm xúc và quyết định của mình mỗi ngày. Xem thêm
Không phải nhà đầu tư, chỉ là người mua vàng tích trữ. Nhưng sau 14 ngày “dính chặt” bảng giá vàng, tôi phát hiện ra: nhiều người mua vàng đang sai không phải ở giá, mà ở cách nghĩ. Xem thêm
Năm nay, mức tăng tổng tài sản của các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tốc độ tăng trưởng tín dụng. Cứ ông nào cho vay nhiều là tổng tài sản phình to... Xem thêm
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (SACOMBANK) dự kiến sẽ công bố việc lựa chọn tiền đạo Nguyễn Đình Bắc trở thành đại sứ thương hiệu trong giai đoạn 2026 - 2028. Đây được xem là bước đi tiếp theo trong chiến lược đồng hành của SACOMBANK với thể thao, đặc biệt là bóng đá Việt Nam, lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm lớn của xã hội và có sức lan tỏa mạnh mẽ tới giới trẻ. Xem thêm
Trong không khí rộn ràng đón Tết Bính Ngọ 2026, từ nay đến hết 31/3/2026, Ngân hàng Sài Gòn - Hà Nội (SHB) triển khai chương trình ưu đãi “Lộc mã khai xuân - Khởi vận đại cát” với loạt ưu đãi “khủng” cùng nhiều phần quà tài lộc may mắn, góp phần lan tỏa sự khởi sắc và thành công cho khách hàng trong năm mới. Tổng giá trị quà tặng lên tới hơn 4,5 tỷ đồng. Xem thêm
Với mục tiêu mang đến cho khách hàng những trải nghiệm tiện lợi và tiết kiệm khi du xuân. Ngân hàng TMCP Bản Việt (BVBank) cùng Công ty Cổ phần Giải pháp Thanh toán Việt Nam (VNPAY) phối hợp triển khai chương trình khuyến mại “Mở năm khởi sắc” giảm đến 33% dịch vụ Đặt vé tàu và VNPAY Taxi trên ngân hàng số Digimi. Xem thêm
Giữa lúc nhiều doanh nghiệp còn đau đầu chuyện thưởng Tết, một công ty dệt may ở Quảng Ngãi gây chú ý khi dùng 2 xe tải chở hơn 5.000 máy tính bảng tặng công nhân. Xem thêm
Một chàng trai ở Trung Quốc bất ngờ thu về hơn 5 cây vàng từ thứ ai cũng từng vứt vào sọt rác: SIM cũ và linh kiện điện tử Xem thêm
Xem thêm
Khu đô thị đại học 59.000 tỷ sắp khởi công
Có thể bạn biết
Xem tất cả
Lê Hồng Vượng
Nguyen Hong
Tô Thế Châu
Nguyễn Trang