Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán: Khi đám đông dẫn lối đầu tư
Yến Thanh
Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán khiến nhà đầu tư dễ hành động theo đám đông thay vì phân tích độc lập. Hiểu rõ cơ chế này giúp kiểm soát cảm xúc và giảm rủi ro.
Trong các phiên giao dịch đầy biến động, nhiều nhà đầu tư cá nhân rơi vào trạng thái lưỡng lự: nên bán để cắt lỗ hay giữ lại vì sợ mất cơ hội hồi phục? Những quyết định tưởng như độc lập ấy lại thường bị chi phối bởi dòng cảm xúc tập thể - một hiện tượng quen thuộc trong thị trường: tâm lý bầy đàn trong chứng khoán.
Không ít người, khi mất phương hướng, đã chọn cách nhìn vào hành vi của đám đông như một chỉ dẫn an toàn. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu đám đông có luôn đúng?
Đám đông: Chỗ dựa tâm lý hay chiếc bẫy vô thức?
Hiện tượng lan rộng trong thị trường tài chính
Tâm lý bầy đàn trong chứng khoán là hiện tượng khi quyết định mua – bán không còn dựa trên phân tích cá nhân mà chủ yếu bị ảnh hưởng bởi hành vi của số đông.
Hiện tượng này trở nên phổ biến hơn trong giai đoạn thị trường tăng nóng hoặc sụt giảm mạnh, khi tâm lý hưng phấn hoặc hoảng loạn dễ dàng lan rộng như hiệu ứng domino.
Một dạng thiên kiến theo Kinh tế học Hành vi Ứng dụng
Theo góc nhìn của Kinh tế học Hành vi Ứng dụng, đây là một dạng thiên kiến nhận thức – khi nhà đầu tư lựa chọn hành động giống số đông để cảm thấy an toàn, thay vì tin vào phân tích và dữ liệu của chính mình.
Sự đồng thuận này, nếu thiếu nền tảng cơ bản, có thể dẫn tới các bong bóng giá tài sản, nơi cổ phiếu bị đẩy lên vượt xa giá trị thực và sụp đổ khi niềm tin mất đi.
Hiệu ứng lan truyền và vòng lặp hành vi tài chính
Thói quen phản ứng theo môi trường xung quanh
Nghiên cứu trong lĩnh vực “Giải mã các hành vi tài chính vô thức” cho thấy nhà đầu tư thường bị ảnh hưởng bởi tin đồn, dòng tiền lớn hoặc động thái từ những tài khoản có sức ảnh hưởng trên thị trường. Khi chứng kiến cổ phiếu tăng trần liên tiếp hay bị bán tháo, nhiều người sẽ hành động tương tự, ngay cả khi không hiểu rõ lý do đằng sau biến động.
Hiệu ứng xác nhận càng làm sai lệch nhận định
Tâm lý này càng được khuếch đại bởi hiệu ứng xác nhận (confirmation bias) -khi nhà đầu tư chỉ chú ý đến các thông tin ủng hộ cho quan điểm sẵn có, đồng thời bỏ qua những tín hiệu trái ngược. Vòng lặp đó dẫn đến chu kỳ hành vi cảm tính, dần xa rời nguyên tắc đầu tư và khó kiểm soát rủi ro.
Tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu và hệ quả dây chuyền
Khi cảm xúc lấn át phân tích
Một yếu tố tâm lý khác tác động mạnh đến hành vi nhà đầu tư là tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu.
Không ít người cảm thấy day dứt khi bán ra rồi chứng kiến cổ phiếu tiếp tục tăng, hoặc giữ lại thì giá giảm sâu. Sự tiếc nuối ấy dễ dẫn đến hành vi phòng vệ, như giữ cổ phiếu lỗ quá lâu, hoặc bắt đáy thiếu cân nhắc.
Tìm hiểu thêm về cơ chế tâm lý tiếc nuối khi bán cổ phiếu tại đây.
Khi tiếc nuối kết hợp với tâm lý bầy đàn
Kết hợp với tâm lý bầy đàn trong chứng khoán, sự tiếc nuối càng trở nên nguy hiểm. Nhiều nhà đầu tư không rút ra bài học từ trải nghiệm cá nhân mà lại tìm đến đám đông như một cách “chia sẻ trách nhiệm”.
Họ cảm thấy yên tâm hơn nếu sai cùng với số đông, thay vì một mình đối diện với sai lầm.
Xây dựng điểm tựa lý trí giữa sóng cảm xúc
Thiết lập cơ chế kiểm soát hành vi
Việc nhận diện các thiên kiến hành vi không nhằm chỉ trích bản thân, mà để thiết lập một cơ chế tự giám sát trước khi ra quyết định. Viết nhật ký đầu tư, rà soát giả định trước giao dịch, hoặc đặt ra nguyên tắc cắt lỗ rõ ràng là các công cụ hữu ích để giảm ảnh hưởng từ cảm xúc.
Vai trò của Kinh tế học Hành vi Ứng dụng
Kinh tế học Hành vi Ứng dụng không mang lại công thức đầu tư thành công tức thời, nhưng giúp giải thích vì sao nhà đầu tư lại hành động như vậy trong những hoàn cảnh cụ thể, từ đó hỗ trợ quá trình điều chỉnh hành vi theo hướng dài hạn, hợp lý hơn.
Kết luận:
Trong môi trường thị trường đầy biến động, tâm lý bầy đàn trong chứng khoán không chỉ là phản ứng tự nhiên mà còn là một bài toán khó, ngay cả với nhà đầu tư giàu kinh nghiệm.
Việc kiểm soát các động lực hành vi vô thức là bước đầu tiên để thoát khỏi vòng xoáy cảm tính.
Cuối cùng, trong đầu tư, đôi khi điều khó nhất không phải là chọn đúng mã cổ phiếu, mà là giữ được sự bình tĩnh trước làn sóng cảm xúc từ đám đông. Bởi người chiến thắng không phải lúc nào cũng là người phản ứng nhanh nhất, mà là người kiên định và lý trí nhất.
Nguồn: Pnguy03/ Etoday
Cùng cộng đồng
Chiều 31/12, SJC bất ngờ tạm ngưng giao dịch vàng miếng và vàng nhẫn tại 2 điểm ở TP.HCM để kiểm kê cuối năm. Ai định “chốt kèo” trước giao thừa chắc phải… hẹn sang năm 😅. Quầy nữ trang vẫn mở, nhưng vàng miếng – mặt hàng được săn nhiều nhất – thì tạm nghỉ. Xem thêm
Nghe con số thưởng Tết hơn 1,8 tỷ đồng/người tại TP.HCM là thấy Tết tới sớm 😅. Nhưng khoan đã, đây là mức cao nhất, không phải mặt bằng chung. Xem thêm
Nghe tưởng đùa nhưng Gia tộc Samsung – biểu tượng giàu có bậc nhất Hàn Quốc – đang phải lần lượt bán biệt thự, cổ phiếu chỉ để làm một việc: trả thuế thừa kế 12.000 tỷ won.
v Xem thêm
Cuối năm, Vinpearl có một động thái nhân sự đáng chú ý 👀. Từ ngày 26/12, bà Ngô Thị Hương chính thức được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc Vinpearl, thay ông Đặng Thanh Thủy – người đã xin từ nhiệm trước đó một ngày nhưng vẫn tiếp tục ở lại với vai trò thành viên HĐQT. Xem thêm
Ai sống ở Hà Nội chắc không lạ gì cảnh chợ cóc tràn vỉa hè, kín lòng đường 🛵🥬. Nhưng lần này thì khác, TP Hà Nội đã ra mốc thời gian rất rõ – 75 điểm chợ cóc, kinh doanh tự phát “nhóm 1” phải hoàn thành giải tỏa trước 30/1/2026. Không còn chuyện nhắc nhở cho có. Xem thêm
Ngay cả Mỹ còn không lọt được vào top 3... cứ nước nào càng nhỏ càng siêu giàu, phải công nhận "nhỏ nhưng có võ"... Xem thêm
Tin này chắc nhiều người đang… chờ xác nhận. 👉 Chính phủ đã chính thức “chốt sổ” mức quà Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 là 400.000 đồng/người, nhận bằng tiền mặt, dành cho các nhóm đối tượng an sinh. Và quan trọng hơn: kinh phí đã được chuyển đủ về địa phương. Xem thêm
Chưa kịp hết bất ngờ với việc ông Nguyễn Đức Thụy rời ghế Chủ tịch LPBank, thị trường lại “giật mình” khi Sacombank công bố ông giữ vị trí quyền Tổng giám đốc. Nhưng với dân đầu tư lâu năm, câu chuyện này không chỉ là ngân hàng đổi ghế, mà là hành trình dài của một doanh nhân quen mặt từ… bất động sản – xây lắp – xi măng. 👀 Xem thêm
Trong bối cảnh chuyển đổi số bùng nổ, bên cạnh những tiện ích vượt trội, gia tăng nhanh lượng giao dịch số, các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến cũng ngày càng tinh vi. Năm 2025, với tinh thần chủ động và trách nhiệm, cán bộ Agribank trong toàn hệ thống đã kịp thời ngăn chặn nhiều vụ lừa đảo, bảo vệ an toàn hơn 17 tỷ đồng cho khách hàng, đặc biệt là nhóm yếu thế tại khu vực nông thôn. Xem thêm
Giữa lúc nhiều địa phương vẫn loay hoay với bài toán “có cảnh đẹp nhưng thiếu cú hích”, Sun Group bất ngờ đề xuất quy hoạch khu du lịch thác Bản Giốc quy mô 1.000 ha, mục tiêu đón 1,5 triệu khách/năm – và xa hơn là 4 triệu lượt sau 5 năm. Xem thêm
Và cái tên gây chú ý nhất lúc này là THACO Xem thêm
Một nước cờ đầu tư mới của Vingroup. Tập đoàn vừa ký MOU với Bộ Đầu tư, Công nghiệp và Thương mại Uzbekistan, mở đường cho loạt dự án đô thị – giao thông – du lịch tại quốc gia trung tâm của Trung Á này. Xem thêm
🔥 Thị trường chứng khoán Việt Nam phiên 25/12 chứng kiến một trong những cú đảo chiều mạnh nhất kể từ đầu năm. Xem thêm
👉 LPBank vừa hé lộ những con số kinh doanh sơ bộ đầy ấn tượng cho năm 2025. Trong đó, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) dự kiến đạt trên 2%, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) dự kiến ở mức 25% - tiếp tục duy trì vị thế nổi bật. Đi cùng với đó, tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) dự kiến được kiểm soát chặt chẽ ở mức dưới 30% - thuộc nhóm thấp nhất ngành.
💸 Với kết quả dự kiến năm 2025 tích cực, HĐQT LPBank khẳng định, sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi ích cho cổ đông thông qua chính sách phân phối lợi nhuận hấp dẫn. Theo đó, Ngân hàng dự kiến đề xuất phương án chia cổ tức cho năm 2025 ở mức 30% bằng cổ phiếu.
📉 Trái ngọt sắp được hái rồi, bác nào đang cầm hàng thì cứ ôm cho chắc nhé!
Việc Sacombank công bố ông Nguyễn Đức Thụy giữ chức Quyền Tổng Giám đốc đã thu hút sự quan tâm lớn của thị trường. Trong bối cảnh có sự điều chỉnh ở bộ máy điều hành, vai trò của ông Dương Công Minh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Sacombank - tiếp tục được khẳng định như điểm tựa chiến lược, bảo đảm sự ổn định và nhất quán trong định hướng phát triển của ngân hàng. Xem thêm
Bạn có biết chiếc bàn làm việc đầu tiên của Bezos là một cánh cửa?!😲 Xem thêm
Xem thêm
Có thể bạn biết
Xem tất cả
HỨA ĐẠI LỢI
Hoàng Tiến
Nguyễn Minh Thảo
Nguyễn Hoàng Thanh Tuấn